Wielkanocne tradycje i symbolika świąt

O symbolice świąt opowiedział nam ksiądz Michał Szczypek - Sekretarz Prowincjonalny Zgromadzenia Księży Orionistów.

Dlaczego dla chrześcijan są to najważniejsze święta?
- Przeżywamy mękę i śmierć Jezusa Chrystusa i jego zmartwychwstanie, które dla naszej wiary jest fundamentem. Wierzymy w to, że Jezus Chrystus zmartwychwstał, że poprzez krzyż dokonało się odkupienie każdego człowieka.

Co symbolizuje Triduum Paschalne?
- Wielki Czwartek jest to dzień ustanowienia sakramentu kapłaństwa i eucharystii. Podczas mszy świętej - Wieczerzy Pańskiej, kiedy tak naprawdę rozpoczynamy ten okres triduum paschalnego, Jezus Chrystus pokazuje nam jaka powinna być nasza postawa wobec drugiego człowieka poprzez obrzęd umycia nóg dwunastu apostołom, tak jak on tego dokonał, tak my to symbolicznie również praktykujemy. Wielki Czwartek jest tym dniem kiedy na zakończenie mszy świętej, Jezus Chrystus zostaje pojmany, zostaje zdradzony przez Judasza i my w naszej tradycji przenosimy Najświętszy Sakrament do ciemnicy, gdzie właśnie symbolicznie ukazujemy to pojmanie Jezusa Chrystusa, osądzenie go przez Żydów. Wielki Piątek natomiast to dzień takiej szczególnej ciszy i refleksji, a przede wszystkim dzień śmierci Jezusa Chrystusa. Wieczorem w liturgii będziemy przeżywać jego mękę i śmierć. Jak wiemy Wielki Piątek jest również związany ze ścisłym postem, żeby włączyć się, spróbować przeżyć mękę Jezusa Chrystusa. Z kolei w Wielką Sobotę wieczorem odbywa się wigilia paschalna, czyli moment kiedy dokonuje się już zmartwychwstanie. Odbywa się procesja rezurekcyjna, gdzie uroczyście ogłaszamy wszystkim, że Jezus Chrystus zmartwychwstał. To już jest partycypacja w tym zmartwychwstaniu.

Co symbolizują pokarmy, które święcimy w Wielką Sobotę?
- Jest to bardzo ważna tradycja, ale musimy pamiętać, że najważniejsze jest uczestnictwo w Triduum Paschalnym. Tradycją święcenia pokarmów na stół wielkanocny jest także wyrazem takiego naszego przygotowania się do zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Co w takiej święconce powinno się znaleźć? Wiadomo są pokarmy, które symbolizują pewne rzeczy. Jajko symbol życia, wkładamy też do koszyczka wędliny, które są symbolem dobrodziejstwa. Kiedyś wkładano również baranka paschalnego jako symbol Jezusa Chrystusa zmartwychwstałego. Wkładamy sól, która ma nas zachować od zepsucia, można włożyć chrzan, chleb, który Jezus Chrystus rozmnożył dla swoich uczniów, babki wielkanocne, pisanki. Są to dary naszych umiejętności, które świadczą o naszym przygotowaniu. To wszystko później pojawia się na stole wielkanocnym.

A co symbolizuje Lany Poniedziałek?
- To już jest zwyczaj typowo ludowy. On nie wiąże się ściśle z teologią męki , śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. W rożnych krajach jest to różnie obchodzone. W naszej historii również śmigus -dyngus w różnych czasach różnie był obchodzony. Jednego dnia mężczyźni oblewali kobiety, drugiego kobiety mężczyzn. Obecnie każdy oblewa każdego. Jest to typowo ludowy zwyczaj, który wpisał się w kontekst przeżywania świąt Wielkanocnych

O wielkanocne tradycje zapytaliśmy sieradzką twórczynię ludową- Kazimierę Balcerzak.

- Wielkanoc to najpiękniejsze zwyczaje i tradycje. W naszej tradycji te święta zaczynają się w Niedzielę Palmową, zwaną Niedzielą Kwietną. Po poświęceniu palmy w kościele, należało połknąć bazie, dwie albo trzy. Miało to chronić przed chorobami, wrzodami, bólami gardła. Sieradzkie gospodynie robiły palmy z nieparzystej liczby wierzbowych gałązek. Dekorowały je kwiatkami z pierza, bibuły i kolorowymi kokardkami oraz gałązkami borówki. Poświęcone palmu umieszczało się przy oknie lub za świętymi obrazami. Wierzono, że ochronią dom przed piorunem i pożarem.

W Wielki Piątek też w całym domu zasłaniało się lustra, nikt nie mógł się przeglądać. Ta tradycja była związana ze śmiercią Pana Jezusa.

- W Wielki Piątek tuż przed wschodem słońca trzeba było obmyć się w rzece. Następnie kobiety przynosiły tę wodę do domu i wszyscy musieli się obmyć, ważne żeby przed wschodem słońca. Ta kąpiel miała uchronić przed krostami, wrzodami i sprawić, że skóra będzie gładka.

Gospodynie nie czekały z przygotowaniem święconki do ostatniej chwili. Wszystko musiało być przyrządzone w Wielki Czwartek i Wielki Piątek.

- W Wielką Sobotę trzeba było poświęcić pokarmy. Kiedyś ksiądz przyjeżdżał do jednego domu, tam zbierali się wszyscy i mogli poświęcić swoje koszyki. Koszyk musiał zawierać pokarmy dla wszystkich domowników, czyli cały bochenek chleba, cały drożdżowy placek, szynka, kiełbasa, każdy musiał mieć chociaż po jednym jajku, chrzan, ocet, sól, pieprz, masło. Wszystko było przybrane borowinami. Teraz zamieniliśmy koszyki na koszyczki, jest maleńka babeczka, wszystkiego po trochu, symbolicznie.

Jak wyglądał pierwszy dzień świąt?

Ciekawą tradycją, która jest z nami do dziś, było stukanie się jajkiem:

- Najbardziej wszyscy czekali na Lany Poniedziałek. Mama na ten dzień gotowała, zapraszała gości.To dopiero była zabawa. Mnóstwo śmiechu, radości i wody. Każda panna musiała być solidnie polana. Było to coś pięknego, wspominam ten czas do dziś.

Sieradzka twórczyni przesyła też świąteczne życzenia: