175 lat sieradzkiego Zakładu Karnego

Zakład Karny w Sieradzu powstał w 1836 r. z inicjatywy reformatora więziennictwa polskiego, Fryderyka Skarbka. Był jednym z pierwszych tego typu zakładów w Europie. Przed nim podobny obiekt powstał w Genewie i Lozannie.

Rygorystyczne zasady

Więzienie w Sieradzu powstało jako więzienie karne. Oznacza to, że przebywali w nim skazani, a nie tymczasowo aresztowani. Zakład posiadał wówczas około 200 cel pojedynczych. Każdy skazany przebywał sam w celi, nie mógł również rozmawiać z pozostałymi osadzonymi. Milczenie nie leży jednak w naturze człowieka i władze więzienia miały problem z wyegzekwowaniem tego prawa wśród osadzonych. Dlatego po kilku latach zrezygnowano z tych przepisów. Skazańcy, którzy trafiali do sieradzkiego więzienia mieli na sumieniu przestępstwa kryminalne. Na nogach i rękach nosili kajdany o wadze 0,40 kg. W ciągu dnia dostawali jeden posiłek, nie zawierał on mięsa. Potrawy mięsne więźniowie mogli otrzymywać zaledwie 4 razy w ciągu roku, przy okazji świąt.

Skazani powstańcy

Z biegiem lat więzienie stopniowo rozbudowywało się. Powstawały nowe budynki i pawilony mieszkalne. W czasach zaborów było narzędziem represji wobec narodu polskiego stosowanym przez carat. Po Powstaniu Styczniowym w 1862-1863 osadzano w zakładzie powstańców walczących z zaborcą rosyjskim. Wykonywano na nich karę śmierci. Wśród więźniów byli również ci, którzy oczekiwali na zesłanie na Sybir.

Spektakularna ucieczka

Na początku XX w. do Sieradza trafiali działacze, którzy walczyli o odzyskanie przez Polskę niepodległości. Byli to głównie członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej. Wśród osadzonych znajdował się wówczas Walery Sławek. W okresie tworzenia polskiej państwowości był najbliższym współpracownikiem marszałka Józefa Piłsudskiego. W późniejszym czasie był również premierem Polski. Walery Sławek w 1903 roku dzięki pomocy osób z zewnątrz uciekł z sieradzkiego więzienia.

Zakład Karny został wyzwolony w pierwszym dniu odzyskania przez Polskę niepodległości, czyli 11 listopada. Po tym okresie zaczął funkcjonować jako więzienie "karno-śledcze". W wyniku wielu inwestycji, na terenie więzienia wybudowano m.in. trzy kondygnacje pawilonu, w którym obecnie znajduje się ok. 500 więźniów. W okresie wojennym zaliczany był do największych i najlepiej zabezpieczonych tego typu obiektów. W tamtym czasie pod sieradzki zakład podlegało więzienie w Wieluniu, które obecnie już nie istnieje.

W latach 1919- 1921 w zakładzie działał tzw. sąd doraźny. Rozstrzygał on sprawy związane z działaniami wojennymi. W ciągu 24 godzin skazany był rozstrzeliwany na terenie więzienia, w miejscu niedostępnym dla innych osadzonych.

Gomułka osadzony w Sieradzu

W okresie międzywojennym sieradzkie więzienie nazywane było również "czerwonym więzieniem". Wynikało to z tego, że w Sieradzu bardzo dużą grupę więźniów stanowili komuniści. Byli to głównie członkowie Komunistycznej Partii Polskiej i Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy. Na 1500 więźniów 1000 skazanych pochodziło właśnie z tych partii. W tym czasie dochodziło do wielu buntów i głodówek, które kończyły się interwencją policji państwowej. To z kolei przyniosło ze sobą wielu rannych, a także pożary. Wśród działaczy KPP, którzy byli osadzeni w Sieradzu znajdował się również Władysław Gomułka, który później był I sekretarzem Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1936 r. Sąd Okręgowy w Katowicach uznał Gomułkę za winnego przygotowań zbrodni stanu. Do Sieradza trafił w 1938 r. 

Piętno II Wojny Światowej

Najtragiczniejszym okresem w historii więzienia był jednak okres II Wojny Światowej. Sieradzki Zakład Karny stał się narzędziem terroru narodu polskiego, a także innych krajów. Wśród osadzonych byli m.in. Czesi, Niemcy, Słowacy, Rosjanie, Bułgarzy, Belgowie, Holendrzy. Szacuje się, że w tym czasie za murami więzienia zginęło kilka tys. osób. Jak wspominają siostry Urszulanki, nie było dnia, by nie chowały kogoś z sieradzkiego zakładu. Jedną z ostatnich osób, które zostały skazane na śmierć za murami więzienia była Antonina Chrystkowa, ps. Tosia. Członkinię AK ścięto toporem pięć dni przed wyzwoleniem Sieradza. Z oficjalnych źródeł wiadomo, że ostatnia kara śmierci została wykonana tam w 1953 roku.

Ucieczki

W okresie stalinowskim doszło do spektakularnej ucieczki. 4 listopada 1948 r. 24 skazanych wydostało się poza mury więzienia. 29 czerwca 1950 r. kolejnych 10 osadzonych uciekło z zakładu.

Dramatyczna współczesność

Czasy współczesne również odcisnęły swoje piętno na funkcjonowaniu sieradzkiego Zakładu Karnego. 26 marca 2007 roku Damian Ciołek, strażnik więzienny zastrzelił trzech policjantów i ranił aresztanta.

- Jest to ogromna tragedia, która wstrząsnęła nie tylko Sieradzem, ale myślę, że i całą Polską. Zaistniało coś, co nie powinno się zdarzyć. Trudno racjonalnie wytłumaczyć jakie były tego przyczyny, dlaczego do tego doszło. - wyjaśnia Ireneusz Wolman, obecny dyrektor Zakładu Karnego w Sieradzu.

Damian Ciołek odsiaduje wyrok dożywotniego pozbawienia wolności. Marcowe wydarzenia były jednymi z najtragicznejszych w historii więziennictwa polskiego.

Znane postaci

Wśród osadzonych w sieradzkim zakładzie były m.in. takie osoby jak Antoni Bartolik, więzień Auschwitz, Stefan Niesiołowski, obecny polityk PO i wicemarszałek Sejmu, Marek Dochnal, oskarżony o skorumpowanie posła Andrzeja Pęczaka. W więzieniu część swojego wyroku odsiadywał także jeden z zabójców księdza Jerzego Popiełuszki - Grzegorz Piotrowski.

Więzienie teraz

Obecnie Zakład Karny jest zakładem pierwszej kategorii, przeznaczony dla dorosłych po raz pierwszy odbywających karę, a także dla młodocianych. Na terenie zakładu znajduje się areszt śledczy i zakład terapeutyczny. Posiada również swoją filię w Męckiej Woli. Sieradzkie więzienie posiada dwa przedsiębiorstwa, w których pracują osadzeni.

Zdjęcia: sieradz-praga.pl