Pięć dekad BWA w Sieradzu

Tuż po wojnie zamysł był taki: stworzyć sieć państwowych (w miastach wojewódzkich) galerii sztuki i scentralizować je, by mieć wpływ na to, co pokazują. Miała się tym zająć nowa instytucja kultury, powołana w Warszawie - Centralne Biuro Wystaw Artystycznych. Na jego siedzibę wybrano znany w stolicy gmach, wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku dla Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

Pierwszy wojewódzki oddział terenowy CBWA powstał już w 1949 r. w Katowicach, kolejne powołano w Krakowie, Opolu, Poznaniu, Szczecinie, Gdańsku, Bydgoszczy, Łodzi i we Wrocławiu. Administracyjnie podlegały terenowym władzom rządowym, czyli wojewodom, merytorycznie - warszawskiej centrali. We wzorcowym statucie BWA napisano, że instytucje te mają się zajmować "upowszechnianiem współczesnych sztuk plastycznych".

Siłą rzeczy dla sieci galerii BWA istotną sprawą był podział administracyjny kraju, bo od niego zależała lokalizacja oddziałów. Kiedy więc wiosną 1975 r. zamieniono podział trójstopniowy (gminy-powiaty-województwa) na dwustopniowy (gminy-województwa), wiadomym było, że w nowym mieście wojewódzkim - Sieradzu - taka galeria również powstanie. Organizowanie jej struktury, szukanie lokalu na siedzibę i przygotowywanie go do pracy trwało kilka miesięcy. Na pierwszą siedzibę wybrano nieistniejący już budynek przy ul. Zamkowej 2.

Formalności realizował Wydział Kultury w nowym Urzędzie Wojewódzkim, a prace przygotowawcze powierzono pierwszemu pracownikowi i jednocześnie kierownikowi BWA w Sieradzu - Wojciechowi Siebertowi. Po kilku miesiącach zastąpiła go Janina Sakowicz, przeniesiona z Urzędu Wojewódzkiego, gdzie pracowała jako instruktor ds. plastyki i sztuki ludowej. Była artystką, absolwentką Wydziału Malarstwa i Projektowania łódzkiej ASP. Pierwsze wystawy sprowadzała z Łodzi, bo właśnie tam było najbliższe silne i liczne środowisko plastyczne. Po dwóch latach kierowania sieradzką galerią, Janina Sakowicz z przyczyn rodzinnych opuściła Sieradz i zamieszkała w Wałbrzychu, a na stanowisko już nie kierownika, a dyrektora powołano zduńskowolankę Lucynę Kuleczko. Przez 17 kolejnych lat budowała ona markę galerii jako instytucji nowoczesnej i prężnej. To za jej kadencji o istnieniu BWA w Sieradzu usłyszała cała Polska.

Od początku było wiadomo, że wynajmowane od Związku Bojowników o Wolność i Demokrację przy ul. Zamkowej pomieszczenia są tymczasową siedzibą BWA. Już w 1976 r. władze podjęły decyzję o wyremontowaniu i przekazaniu na potrzeby galerii sztuki XIX-wiecznego zabytkowego zajazdu pocztowego, położonego przy ul. Kościuszki 3, czyli w samym centrum miasta.

Budynek został przekazany władzom wojewódzkim przez miasto i pod koniec lat 70. rozpoczęto jego remont, choć prace były tak szeroko zakrojone, że właściwie można mówić o przebudowie obiektu. Na parterze powstały dwie duże sale wystawiennicze, a w głębi budynku zaplanowano pomieszczenia dla administracji. Znalazło się również miejsce na biblioteczkę oraz - na piętrze - kawiarnię "U plastyków". Zabytek, który kiedyś był zajazdem pocztowym, a później hotelem i restauracją, teraz stał się siedzibą galerii sztuki. Remont trwał do 1988, a ostatecznie BWA przeniesiono do nowej siedziby w roku 1989. W miejscu tym działa do dzisiaj.

Sześć lat później Lucyna Kuleczko zakończyła pracę w BWA i odeszła na emeryturę. Jej miejsce zajęła Małgorzata Szymlet-Piotrowska, związana z galerią od roku 1985. Kierowała nią przez 25 kolejnych lat.

Gdy BWA przenosiło się do nowej siedziby, kraj przechodził przez polityczno-ustrojowe turbulencje. Oczywiście nie pozostały one bez wpływu na działalność kulturalną, zwłaszcza takich instytucji jak połączone siecią galerie BWA. Więzi łączące oddziały z centralą zaczęły się rozluźniać i poszczególne elementy tkanki zyskiwały samodzielność, tracąc ponadlokalne znaczenie. W kolejnych latach część biur została zlikwidowana, część przekształcona na galerie miejskie, a część wcielona w struktury innych instytucji kultury, co zupełnie rozmyło ich profil.

Kolejnym przełomowym momentem, zwłaszcza dla sieradzkiego BWA, była reforma administracyjna 1998 roku. W jej wyniku 1 stycznia 1999 Sieradz stracił status miasta wojewódzkiego, co pociągnęło za sobą szereg istotnych zmian w strukturze podległości instytucji działających na jego terenie. Sieradz był jednym z zaledwie trzech miast wojewódzkich w Polsce (obok Ciechanowa i Piły), które po reformie nie zyskały praw powiatu. Gmina Miasto Sieradz pozostała więc częścią ziemskiego powiatu sieradzkiego, w konsekwencji czego wszystkie jednostki wojewódzkie, działające dotychczas na terenie miasta, stały się powiatowe. Tym sposobem BWA w Sieradzu 1 stycznia 1999 zostało jedną z jednostek podległych samorządowi powiatowemu.

Z czasem ujawniły się wszystkie wady gospodarowania starym budynkiem, który, będąc pod opieką wojewódzkiego konserwatora, wymagał szczególnego traktowania i dbałości o zabytkową materię. Problemem stała się wilgoć, działająca destrukcyjnie przede wszystkim na ściany obiektu, ale również na stolarkę okienną i drzwiową. Jej szkodliwe oddziaływanie udało się częściowo zatrzymać w roku 2020, kiedy to zaizolowano fundamenty budynku. Wcześniej udało się również wymienić część okien.

Wspomniany rok 2020 był dla sieradzkiej galerii prawdziwą próbą. Był to czas początku pandemii, a także rok zmiany dyrektora. Latem tego roku Małgorzatę Szymlet-Piotrowską, która odeszła na emeryturę, zastąpił Tomasz Oszczęda. Odpowiadając na potrzebę chwili, należało w miarę możliwości przenieść działalność ze świata realnego do wirtualnego i czekać na zmianę sytuacji. Po dwóch latach obostrzeń i związanych z nimi ograniczeń w działalności wystawienniczej, w 2022 udało się znów ją rozwinąć. Obecnie w BWA w Sieradzu odbywa się około 20 wystaw rocznie. Ponadto w czasie pandemii udało się uruchomić dwie pracownie - ceramiczną i malarsko-rysunkową. Odbywają się w nich warsztaty dla mieszkańców regionu.

W 50. rok działalności BWA w Sieradzu wkroczyło z wyremontowaną siedzibą. Prace trwały niemal przez cały 2025 rok. Obie galerie na parterze mają nowy tynk i gładź, a spod okien zniknęły stare żeliwne grzejniki, zastąpione nowoczesnym ogrzewaniem kanałowym. Ponadto na salach wystawienniczych oraz w holu budynku zostały wymienione podłogi (z lastryko na płytki ceramiczne). Drewniane drzwi wewnętrzne i schody prowadzące na piętro przeszły renowację. Nowa jest również brama wjazdowa od ul. Ogrodowej, poszerzona w stosunku do poprzedniej z trzech do ponad sześciu metrów. Dodatkowo w holu pojawiło się nowe oświetlenie. Wymienione zostały również wrota, zarówno od strony ul. Kościuszki, jak i od strony dziedzińca, a także kilkadziesiąt okien. Cały remont, który trwał niemal równo rok i kosztował łącznie prawie 1,5 mln zł. Większość tej kwoty (1 300 000 zł) stanowiło dofinansowanie z Rządowego Programu Ochrony Zabytków. Resztę stanowią środki własne Powiatu Sieradzkiego.

Biuro Wystaw Artystycznych zostało stworzone z myślą o tym, by służyć miłośnikom sztuki, artystom, młodzieży, całemu społeczeństwu. Czyni to od 50 lat, organizując wystawy, plenery, spotkania i warsztaty. O tym, że przez ten czas dobrze spełniało swoje zadania, świadczy fakt, że przetrwało wiele zawirowań i ma dziś mocną, pewną pozycję wśród nie tylko lokalnych instytucji kultury.